Greckie zioła na zdrowie

Anna Leszczyńska-Rożek

GN 23/2019 |

dodane 06.06.2019 00:00

Rosną dziko na zboczach gór lub blisko morza. Część z nich dobrze znamy, bo są używane w naszej kuchni, ale są też takie, które warto poznać.

Zioła są przydatne w kuchni i domowej apteczce, a często też wyglądają dekoracyjnie. Agata Bruchwald /Foto Gość Zioła są przydatne w kuchni i domowej apteczce, a często też wyglądają dekoracyjnie.

W Grecji zioła są cenionym produktem z wielowiekową tradycją. Wiedza na ich temat była ważna już w czasach starożytnych. W roku 1200 p.n.e. powstały pierwsze asklepiejony – świątynie Asklepiosa (bardziej znanego pod rzymskim imieniem Eskulap). Stanowiły one centra terapeutyczne oraz ośrodki badań nad właściwościami leczniczymi ziół. Przekazywana z pokolenie na pokolenie wiedza stała się podstawą starożytnej medycyny.

Spora ilość ziół wykorzystywanych w kuchni jest nam znana. Na terenie Polski rośnie wiele gatunków spokrewnionych ze swoimi greckimi odpowiednikami: melisa, szałwia, rozmaryn, oregano, tymianek, mięta, majeranek, bazylia, dzika róża, krwawnik, skrzyp polny, rumianek czy dziurawiec. Są często dodatkiem do potraw lub składnikiem herbat ziołowych. Inne zioła, traktowane u nas raczej jako rośliny ozdobne (np. lawenda), w Grecji mają także zastosowanie w gospodarstwach domowych. Kwiaty lawendy zbierane w okresie kwitnienia i odpowiednio suszone są doskonałym składnikiem chroniącym odzież przed molami. Jako składnik spożywczy dzięki olejkom eterycznym lawenda ma uspokajające działanie, pobudza wydzielanie soków żołądkowych i łagodzi wzdęcia. Posiada właściwości antyseptyczne i bakteriobójcze. Herbata z lawendy ma działanie napotne i moczopędne. Dodawana do kąpieli działa uspokajająco oraz łagodzi bóle mięśni i stawów.

Bardzo popularną w kuchni polskiej przyprawą są liście drzewa laurowego. Drzewo to nie rośnie u nas, pochodzi głównie z basenu Morza Śródziemnego. Z drzewem laurowym (Laurus nobilis) związany jest mit grecki. Opowiada on historię miłości Apolla do nimfy Dafne, niestety, nieodwzajemnionej. Wystraszona nachalnymi zalotami nimfa poprosiła matkę Gaję, aby ta zamieniła ją w drzewo laurowe. Pogrążony w smutku po stracie ukochanej Apollo urwał gałązkę laurową, uplótł wieniec i przyozdobił nim głowę. Odtąd cząstka Dafne miała towarzyszyć mu przez cały czas. Ta popularna w wielu krajach przyprawa ma także sporo właściwości leczniczych. Zażywanie przez 30 dni 2–3 liści laurowych pomaga poprawić wyniki glukozy oraz cholesterolu we krwi. Natomiast olejek i wyciąg alkoholowy z liści zwiększa ukrwienie narządów płciowych. Niestety, większość sprzedawanych u nas liści laurowych jest zwietrzała i pozbawiona intensywności smaku i aromatu. Dlatego jadąc w podróż na południe Europy, warto przywieźć ze sobą listki laurowe. Dodawane do potraw będą miłym wspomnieniem wakacji.

Czystek – jakość a właściwości

Popularność w Polsce czystek zawdzięcza głównie swoim wszechstronnym właściwościom zdrowotnym. W Grecji nazywany ladania, oznacza roślinę zawierającą olejek. Ceniony był już w starożytności. Sprowadzany przez Egipcjan z Krety i Cypru stanowił towar luksusowy, używany nie tylko w kuchni, ale też do wyrobu kosmetyków. Natomiast w średniowieczu stosowano go jako lekarstwo na dżumę. Prozdrowotne właściwości czystek zawdzięcza głównie wydzielanej na listkach żywicy zwanej ladanum. – Odmiany rosnące na najgorętszych terenach śródziemnomorskich produkują więcej żywic. Natomiast im bardziej oddalamy się na północ, tym roślina produkuje mniejszą ilość żywicy i olejków, albo nie wytwarza ich wcale – mówi Chrystos Markopulos, wykładowca leśnictwa na Uniwersytecie Arystotelesa w Salonikach, współzałożyciel grupy GReco, zajmującej się propagowaniem wiedzy o właściwościach leczniczych ziół.

Od setek lat czystek był zbierany ręcznie, za pomocą specjalnych długich pasów ze skóry. Ladanum wyczesywano także z… długich kozich bród (kozy bardzo chętnie skubią ziele czystka). – Pełnowartościowy czystek to ten zbierany w najgorętszych godzinach dnia między 12.00 a 17.00, w okresie od czerwca do września po przynajmniej dwutygodniowym okresie bez deszczu – zaznacza Chrystos Markopulos. – Listki i kwiaty zbieramy ręcznie, nie poddajemy ich mieleniu i rozdrabnianiu. To pozwala im zachować najwięcej cennych składników – mówi.

Dobry jakościowo susz z czystka nie jest łatwo kupić. Ten najczęściej spotykany w sklepach w większości przypadków pochodzi z plantacji pod folią. Dlatego kupując to wartościowe zioło, warto zwracać uwagę, w jakiej postaci jest sprzedawane (im mniej rozdrobnione, tym lepiej) i skąd pochodzi. Rośliny z dużą zawartością żywicy mogą być stosowane w chorobach układu krążenia czy pomocne w obniżeniu poziomu cholesterolu. Zawarte w nich polifenole wzmacniają układ odpornościowy i pomagają oczyścić organizm z toksyn. Ponadto czystek wspomaga leczenie boreliozy, ma silne działanie antybiotyczne, przeciwwirusowe i przeciwzapalne. Spożywany przed snem, np. w postaci naparu, relaksuje i uspokaja. Ciekawostką jest niezwykła trwałość nasion tego ziela. Ponieważ znajdująca się na powierzchni liści żywica jest łatwopalna, na terenach, które porasta, często dochodzi do pożarów. Jednak nasiona czystka potrafią przetrwać i wyrosnąć na popiołach jak mityczny Feniks.

Gojnik – wojskowe zioło

Gojnik w Grecji rośnie głównie w pasmach góry Olimp. Jego nazwa łacińska (Sideritis scardica Griseb) wywodzi się z greckiego sidero, czyli żelazo. W starożytności był bardzo cennym surowcem dla wojska. Nie dość, że pobudzał, to jeszcze miał właściwości gojące (stąd nazwa gojnik). W Polsce spotkać można (np. na Kujawach) jego odmianę drobnokwiatową (Sideritis montana), ale ogólnie jest to zioło bardzo rzadko występujące na terenie naszego kraju. Posiada charakterystycznie nieco owłosione listki i lekko zdrewniałe łodygi. Jak wspomina Chrystos Markopulos, najbogatsze w cenne składniki są rośliny sprzedawane w postaci suszonych gałązek. Im mniej przetworzone czy rozdrobnione, tym lepiej. Z gojnika można parzyć herbatę, zalewając całe lub pokruszone gałązki wrzątkiem. Najczęściej spotykany jest w sprzedaży jako herbata górska z Krety – Malotira. Wiele badań wykazało jego działanie antybakteryjne i przeciwzapalne. Prowadzone w ostatnich latach wskazują też, że gojnik wspomaga leczenie chorób nowotworowych i działa hamująco na rozwój chorób degeneracyjnych mózgu osób w wieku starczym. Ponadto zawiera sporo żelaza, co jest istotne dla osób osłabionych czy chorujących na anemię. W Grecji jest to jedno z najczęściej używanych ziół, szczególnie przez osoby starsze i dzieci.•

Tagi: