W poszukiwaniu zaginionych smaków

Historia książki kucharskiej, zaginionej, jak jej autorka, w trakcie wojennej zawieruchy, jest niezwykła. Jak smakowały potrawy Fani Lewando, popularnej niegdyś w Wilnie restauratorki i założycielki szkoły dla pań domu?

Pchle targi mają to do siebie, że pozwalają odbyć podróż w przeszłość, a poza tym można na nich podziwiać, a czasem także kupić unikatowe przedmioty. W przypadku jednej książki kucharskiej, odnalezionej na angielskim jarmarku staroci, wraz z przepisami ocalało wiele smaków popularnych niegdyś w przedwojennej Polsce. Dzięki niej odkurzona została też historia zdolnej i przedsiębiorczej kobiety, która zaginęła bez wieści podczas II wojny światowej.

Nowe trendy i tradycja

Dziś pewnie byłaby bardzo popularną vlogerką na YouTubie albo gwiazdą telewizyjnych kulinarnych show. W tamtych czasach jej restauracja „Dietojarska jadłodajnia” była niezwykle popularna wśród zagranicznych turystów i lokalnej bohemy. W ocalałej księdze gości przeczytać można pełne uznania wpisy samego Marca Chagalla. Restauracja serwowała koszerne dania jarskie, przygotowywane przez Fanię Lewando.

Urodziła się we Włocławku, w polskiej rodzinie żydowskiej. Jej ojciec był handlarzem ryb, a matka zajmowała się domem. Wiedza i dobra znajomość języka polskiego świadczą o tym, że Fania zdobyła gruntowne wykształcenie w jednej ze szkół dla dziewcząt. W latach 20. ubiegłego wieku, będąc już żoną Lazara, po nieudanych staraniach o wizę do Stanów Zjednoczonych, przeprowadza się do Wilna. Tam przy ulicy Niemieckiej, jednej z najbardziej uczęszczanych handlowych ulic miasta, Fania i jej mąż otwierają restaurację nazwaną „Dietojarską jadłodajnią”. W czym tkwi sekret sukcesu, który restauratorka szybko osiągnęła, serwując gościom swoje potrawy? Przede wszystkim w zaangażowaniu i samodzielnie komponowanemu menu. Jarskie potrawy podawane w lokalu były przygotowywane z lokalnych, świeżych produktów. Zdrowe odżywianie było wtedy modne nie mniej niż dziś. W latach 20. i 30. XX w. wydawano mnóstwo poradników na temat właściwego odżywiania. Odkrycie kilka lat wcześniej witamin przyczyniło się do wzrostu świadomości, jak ważne jest odpowiednie jedzenie. A ponieważ w tamtych czasach mięso było drogie, więc rzadko je spożywano – najczęściej przy okazji wielkich świąt. Także dlatego jarska kuchnia cieszyła się popularnością. A przygotowywane przez Fanię dania bezmięsne były prawdziwymi arcydziełami. Serwowano je potem w wielu elitarnych restauracjach.

Z czasem coraz bardziej ceniona restauratorka założyła szkołę gospodyń domowych. Prowadziła wykłady, przekazując nie tylko swoją wiedzę, ale i najnowsze doniesienia naukowe na temat żywienia. Dzieliła się także umiejętnościami praktycznymi. Jej działalność została doceniona. Została m.in. szefową kuchni na luksusowym polskim transatlantyku Batory, gdzie była odpowiedzialna za dobór koszernych potraw dla pasażerów. Na przełomie lat 1937/1938 wydała książkę kucharską zawierającą poza praktycznymi poradami 400 przepisów.

Odnalezione i odkrywane

Jej książka, choć wydana w 3 tys. egzemplarzy, zniknęła podczas wojny. Wtedy też zginęła najprawdopodobniej jej autorka. Do dziś nie wiadomo, co się z nią stało. W powojennej Polsce coraz rzadziej można było zjeść proponowane w jej książce dania, a kuchnia żydowska stawała się coraz bardziej uboga. Dziś jej elementy przeplatają się z tradycyjnymi potrawami uważanymi za specjały kuchni polskiej, ukraińskiej lub litewskiej (np. gołąbki, placki ziemniaczane, pierogi czy naleśniki).

W 1995 r. na targu książek używanych odnaleziono wydany przed wojną egzemplarz książki Fani Lewando. Przekazano go do YIVO Institute for Jewish Research w Nowym Yorku. Książka została przetłumaczona na język angielski przez Eve Jochnowitz i wydana w 2015 r. pod tytułem „The Vilna Vegetarian Cookbook”.

Do Polski kuchnia Fani trafiła za sprawą kwartalnika „Cwiszn” poświęconego literaturze i kulturze żydowskiej. To zaowocowało cyklem spotkań kulinarnych w Cheder Cafe w Krakowie. Podczas tych spotkań poznały się pasjonatki kuchni i kultury żydowskiej: Ola Małota (judaistka, miłośniczka literatury), Ola Fruga (dietetyczka), Ola Doniczka (dietetyczka), Karolina Skoczylas (pedagog, lektorka języka angielskiego) i Sabina Francuz (projektantka). Razem założyły bloga Mecyje, na którym dzielą się m.in. przepisami kuchni żydowskiej. Organizują warsztaty kulinarne, a ostatnio wydały książkę z przepisami tłumaczonymi i testowanymi według receptur Fani. To właśnie dzięki niej mogłam poznać niesamowitą historię Fani Lewando i wypróbować oryginalne przepisy na czulent, kugel, cymes czy pudding. Te dania przenoszą do przedwojennego Wilna i pozwalają odkrywać zapomniane nieco smaki.•

«« | « | 1 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Pobieranie.. Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Wiara_wesprzyj_750x300_2019.jpg

Rozpocznij korzystanie